Filomena Bortkiewiczowa – życie i dokonania
Filomena Elżbieta Bortkiewiczowa, urodzona 8 grudnia 1920 roku w Wilnie, to postać, która na trwałe wpisała się w historię polskiego prawa. Jako wybitna historyk państwa i prawa, swoje życie poświęciła badaniom nad historią społeczną i gospodarczą Polski, a szczególnie nad losem chłopów polskich w XIX i XX wieku. Jej kariera akademicka oraz osiągnięcia naukowe są dowodem na jej zaangażowanie oraz pasję do pracy badawczej.
Wczesne lata i edukacja
W młodości Filomena rozpoczęła studia prawnicze na Uniwersytecie Stefana Batorego. Niestety, jej edukacja została przerwana przez wybuch II wojny światowej. W trudnych czasach okupacji niemieckiej zaangażowała się w tajne nauczanie, co świadczy o jej determinacji oraz chęci kontynuowania edukacji pomimo panujących warunków. W latach 1941–1944 była częścią ruchu oporu, który starał się zachować wartości edukacyjne i kulturowe narodu.
Po wojnie Bortkiewiczowa podjęła pracę w Urzędzie Głównego Pełnomocnika Rządu RP do Spraw Ewakuacji w LSRR, gdzie zdobywała doświadczenie administracyjne i prawnicze. Po zakończeniu tych obowiązków wróciła do nauki i dokończyła studia na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie uzyskała tytuł magistra prawa.
Kariera akademicka
Filomena Bortkiewiczowa rozpoczęła swoją karierę akademicką na Uniwersytecie Łódzkim w 1950 roku. Pracowała najpierw w Katedrze Prawa Rzymskiego, a następnie przeszła do Katedry i Zakładu Historii Państwa i Prawa Polskiego, gdzie spędziła większość swojej kariery zawodowej. Od 1972 roku pełniła funkcję kierownika tej katedry, co jest potwierdzeniem jej autorytetu w dziedzinie historii prawa.
W 1960 roku obroniła pracę doktorską pt. „Nadziały i powinności chłopów pańszczyźnianych w dobrach prywatnych Królestwa Polskiego”, której promotorami byli Stanisław Śreniowski oraz Józef Litwin. Tematyka pracy dotyczyła ważnych aspektów społeczno-gospodarczych związanych z prawem chłopskim, co stało się jednym z głównych kierunków jej badań naukowych.
Pionierskie badania nad chłopami polskimi
Bortkiewiczowa szczególnie interesowała się historią chłopów polskich w XIX i XX wieku. Jej badania koncentrowały się na aspektach prawnych dotyczących chłopów pańszczyźnianych oraz ich relacji z właścicielami ziemskimi. W 1971 roku uzyskała habilitację na podstawie pracy „Alienacje nieruchomości w prawie wiejskim w Małopolsce XVI-XVIII w.”, co umocniło jej pozycję jako jednego z czołowych ekspertów w tej dziedzinie.
W swoim dorobku naukowym Bortkiewiczowa opublikowała wiele prac dotyczących praw chłopów oraz zmian społecznych zachodzących w Polsce na przestrzeni wieków. Jej prace miały duże znaczenie dla rozwoju wiedzy o prawie wiejskim oraz sytuacji społecznej chłopów, a także były często wykorzystywane przez innych badaczy jako źródło informacji.
Wybrane publikacje
Filomena Bortkiewiczowa była autorką wielu istotnych publikacji naukowych, które przyczyniły się do rozwoju wiedzy z zakresu prawa historycznego. Wśród jej najważniejszych dzieł wymienia się:
- Prawa do ziemi chłopów pańszczyźnianych w dobrach prywatnych Królestwa Polskiego w latach 1846–1861 w świetle materiałów archiwalnych dot. pow. piotrkowskiego (1956).
- Nadziały i powinności chłopów pańszczyźnianych w dobrach prywatnych Królestwa Polskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (1958).
- Alienacje nieruchomości w prawie wiejskim w Małopolsce XVI-XVIII w., Łódź: Uniwersytet Łódzki (1970).
Te publikacje nie tylko wzbogaciły polską literaturę prawniczą, ale również stanowiły ważne źródło dla kolejnych pokoleń badaczy zajmujących się historią prawa.
Osobowość akademicka i wpływ na naukę
Bortkiewiczowa była osobą niezwykle zaangażowaną w swoją pracę naukową oraz dydaktyczną. Jej podejście do studentów cechowała pasja i chęć dzielenia się wiedzą. Uczyła nie tylko teorii prawa, ale także starała się przekazać studentom praktyczne aspekty funkcjonowania systemu prawnego oraz jego historyczne uwarunkowania.
Dzięki swojej pracy wychowała wiele pokoleń prawników, którzy obecnie pełnią różnorodne funkcje zarówno w Polsce, jak i za granicą. Jej wkład w rozwój wiedzy o prawie polskim oraz historii społecznej był niezwykle istotny dla kształtowania współczesnej nauki prawniczej.
Zakończenie
Filomena Bortkiewiczowa pozostaje znaczącą postacią w historii polskiej nauki o prawie. Jej badania nad historią chłopów pańszczyźnianych oraz wkład w rozwój historii prawa stanowią ważny element polskiego dziedzictwa intelektualnego. Dzię dzięki swojej pracy oraz pasji do nauki wpisała się na stałe do kanonu polskiej myśli prawniczej, pozostawiając po sobie niezatarte ślady.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).