Wstęp
Henry St John, 1. wicehrabia Bolingbroke, jest postacią, która odegrała ważną rolę w brytyjskiej polityce i myśli politycznej XVIII wieku. Urodzony 16 września 1678 roku w Battersea, Bolingbroke wyrósł w arystokratycznej rodzinie, co miało istotny wpływ na jego późniejszą karierę jako dyplomaty, historyka oraz konserwatywnego myśliciela politycznego. Był członkiem partii torysów i stał się znanym przeciwnikiem Roberta Walpole’a, pierwszego premiera Wielkiej Brytanii. Jego życie i działalność polityczna były pełne kontrowersji oraz intryg, które wpłynęły na jego postrzeganie w historii.
Wczesne życie i początki kariery politycznej
Henry St John urodził się w rodzinie arystokratycznej, co zapewniło mu dostęp do edukacji oraz wpływowych kręgów towarzyskich. W 1701 roku zasiadł w parlamencie, gdzie szybko dał wyraz swoim torysowskim poglądom. Jako zwolennik High Church sprzeciwiał się tolerancji religijnej oraz dominacji wigów w polityce brytyjskiej. Jego opozycja wobec rządów wigów przybrała na sile zwłaszcza w kontekście działań takich jak wojna o sukcesję hiszpańską. W 1710 roku Bolingbroke zyskał znaczną władzę polityczną, gdy z pomocą swojego przyjaciela Roberta Harley’a przejął ster rządów z woli królowej Anny I Stuart.
Działalność rządowa i wojna o sukcesję hiszpańską
Bolingbroke jako minister spraw zagranicznych był odpowiedzialny za zakończenie wojny o sukcesję hiszpańską. Zawarcie pokoju w Utrechcie było jednym z jego najważniejszych osiągnięć, ale również przyczyniło się do jego późniejszych konfliktów z wigami, którzy oskarżali go o zdradę interesów narodowych. Jego działania zmierzały do wzmocnienia pozycji monarchy i ograniczenia wpływów parlamentu, co odzwierciedlało jego późniejsze prace teoretyczne, takie jak „The Idea of a Patriot King”. W dziele tym Bolingbroke argumentował za koniecznością silnej władzy królewskiej, ale jednocześnie nie postulował absolutyzmu, co miało być zgodne z duchem angielskiej konstytucji.
Ucieczka i życie na wygnaniu
W 1715 roku Bolingbroke znalazł się pod coraz większą presją ze strony wigów. Po niepowodzeniu powstania szkocko-jakobickiego musiał uciekać z kraju, co uznano za przyznanie się do winy wspierania powstańców. Stracił tytuł szlachecki oraz majątek, a jego życie było zagrożone w przypadku powrotu do Anglii. Schronił się we Francji, gdzie podjął współpracę z jakobitami, mimo że jego związki z nimi miały charakter bardziej taktyczny niż ideowy. Po klęsce powstania Jakub III zdymisjonował Bolingbroke’a z powodu zarzutów dotyczących zaniedbań, jednak wydaje się, że stał się on ofiarą intryg innych liderów jakobickich.
Powrót do Anglii i działalność literacka
Dopiero w 1725 roku Bolingbroke mógł wrócić do Anglii. Już wtedy Robert Walpole był premierem i zadbał o to, aby Bolingbroke nie mógł ponownie zasiadać w Parlamencie. Mimo to nie zrezygnował z działalności politycznej; osiedlił się w Dawley niedaleko Londynu i zaczął organizować klub literacki oraz opozycjonistów. Wraz z Williamem Pulteneyem założył pismo „The Craftsman”, które stało się istotnym narzędziem krytyki rządów Walpole’a. Wśród jego bliskich znajomych byli znani pisarze tacy jak Jonathan Swift czy Aleksander Pope, a także młody Wolter, który pod wpływem Bolingbroke’a rozwijał swoje poglądy filozoficzne.
Myśl filozoficzna i historyczna
Bolingbroke również wyróżniał się jako myśliciel filozoficzny. Był zwolennikiem empiryzmu i deizmu, co odzwierciedlało jego podejście do religii oraz polityki. Jego prace filozoficzne kładły nacisk na znaczenie rozumu oraz doświadczenia jako fundamentu wiedzy. Jako historyk zasłużył na uznanie jako jeden z ojców nowożytnej historiografii; jego pisma miały ogromny wpływ na późniejszych myślicieli takich jak Wolter. Krytykował rządy Walpole’a jako szkodliwe dla kraju i postrzegał je jako nowotwór niszczący tradycyjne wartości monarchii.
Zakończenie
Henry St John, 1. wicehrabia Bolingbroke, pozostaje postacią kontrowersyjną i wielowymiarową w historii brytyjskiej polityki i myśli społecznej XVIII wieku. Jego życie pełne było dramatycznych zwrotów akcji – od wpływowej roli politycznej po wygnanie i działalność literacką. Chociaż nigdy nie powrócił do pełni władzy po swoim wygnaniu, jego myśl filozoficzna oraz krytyka polityczna przetrwały próbę czasu i wpłynęły na wielu współczesnych mu myślicieli oraz przyszłe pokolenia intelektualistów.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).