Wstęp
Marya Lilien, z domu Maria Lilien-Czarnecka, to postać niezwykle ważna w historii polskiej architektury i designu wnętrz. Urodziła się we Lwowie na przełomie XIX i XX wieku, w rodzinie żydowskiej, a jej życie i kariera były naznaczone złożonymi wydarzeniami historycznymi, które miały miejsce w Polsce i na świecie. Jako jedna z pierwszych kobiet w Polsce, które uzyskały dyplom architekta, przyczyniła się do rozwoju dziedziny architektury wnętrz zarówno w kraju, jak i za granicą. Jej działalność edukacyjna oraz promowanie polskiej sztuki w Stanach Zjednoczonych pozostawiły trwały ślad w historii designu.
Życie i edukacja we Lwowie
Marya Lilien urodziła się 27 marca 1900 lub 1901 roku we Lwowie, w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Jej ojcem był Adolf Lilien, a matką Emma de domo Nierenstein. W rodzinie Maryi znajdowali się również wybitni przedstawiciele różnych dziedzin – jej brat Artur był ekonomistą i dyplomatą, a siostra Klara Janina Bloomfield była znaną śpiewaczką. Marya zaczęła swoją edukację na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej, gdzie studiowała pod okiem Kazimierza Bartla. Ukończenie studiów na tej prestiżowej uczelni oraz obrona dyplomu uczyniły ją jedną z pionierów wśród kobiet architektów w Polsce.
Kariera zawodowa przed II wojną światową
Po ukończeniu studiów Marya rozpoczęła pracę jako architektka we Lwowie i Warszawie w latach 1932–1935. W tym okresie była aktywnie zaangażowana w życie artystyczne Lwowa, gdzie spotykała się z takimi osobami jak Aleksander Krzywobłocki czy Antoni Michalak. Jej talent i ciężka praca szybko zwróciły uwagę Franka Lloyda Wrighta, który zaprosił ją do swojej pracowni w Taliesin. To zaproszenie było nie tylko zaszczytem, ale również potwierdzeniem umiejętności Maryi jako architektki. Dzięki temu stała się pierwszą kobietą, która terminowała u tego znanego architekta.
II wojna światowa i emigracja do Stanów Zjednoczonych
II wojna światowa zastała Maryę we Lwowie. W obliczu zagrożenia udało jej się wydostać z miasta przez Rumunię, co umożliwiło jej dotarcie do Stanów Zjednoczonych na ostatnim statku wypływającym z Neapolu przed ogłoszeniem stanu wojny przez Włochy. Dzięki rekomendacji Wrighta otrzymała wizę amerykańską. Po przybyciu do USA spędziła lato 1941 roku w Taliesin, a następnie osiedliła się w Chicago.
Działalność pedagogiczna i promowanie polskiej sztuki
W Chicago Marya Lilien rozpoczęła swoją działalność akademicką na School of the Art Institute of Chicago, gdzie wykładała architekturę wnętrz. Wprowadziła nowatorski program nauczania, który traktował projektowanie wnętrz jako pełnoprawną dziedzinę sztuki, równorzędną z architekturą. Jej podejście szybko zostało dostrzeżone i przyjęte przez inne uczelnie w kraju. Wkrótce objęła stanowisko dyrektorki Department of Interior Design, które zajmowała przez ćwierć wieku, aż do 1967 roku.
Wystawy i salon artystyczny
Marya była także aktywna w promowaniu polskiej kultury w Stanach Zjednoczonych. Razem z Marią Werten przygotowała wystawę drzeworytów ludowych w Art Institute of Chicago w 1943 roku oraz zainicjowała wystawę „Treasures from Poland”, prezentującą polską sztukę z okazji Tysiąclecia Państwa Polskiego w 1966 roku. Prowadziła również salon artystyczny, który odwiedzali wybitni artyści i muzycy tacy jak Artur Rubinstein czy Krzysztof Penderecki.
Zaangażowanie społeczne
Marya Lilien była członkinią wielu organizacji kulturalnych i naukowych, takich jak zarząd Fundacji Kościuszkowskiej czy Chicago Architectural Foundation. Jej działalność nie ograniczała się tylko do pracy naukowej; była również aktywnie zaangażowana w życie społeczności artystycznej Chicago.
Późniejsze lata życia i powrót do Polski
W latach 70. XX wieku jej uczniowie założyli fundację noszącą jej imię – The Marya Lilien Foundation for the Advancement of Interior Design, która wspiera najlepszych studentów architektury wnętrz stypendiami. Powrót do Polski nastąpił pod koniec życia Maryi; osiedliła się w Zakopanem, gdzie spędziła ostatnie dni swojego życia.
Zakończenie
Marya Lilien zmarła 12 stycznia 1998 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo jako pionierka architektury wnętrz oraz nauczycielka o międzynarodowym zasięgu. Jej wkład w rozwój tej dziedziny oraz promowanie polskiej kultury za granicą są nadal doceniane i inspirują kolejne pokolenia architektów i projektantów wnętrz. Dzięki swojej determinacji i pasji stała się symbolem siły kobiet w zawodzie architekta.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).